Warme gevoelens voor koud staal zaterdag (De Standaard 09 januari 2010)

Op bezoek bij de Belgische Saab-fanclub — Het zijn donkere tijden voor Saab-fans. De toekomst van hun favoriete Zweedse autobouwer hangt aan een zijden draadje nu General Motors moet beslissen of het het merk verkoopt dan wel ontmantelt. Wij gingen de sfeer opsnuiven bij de Belgische Saab-fanclub, een groepje fanatieke liefhebbers met een meer dan doordeweekse band met hun auto. ‘Of Saab nu doorgaat of verdwijnt, voor ons blijf Saab altijd bestaan.'

‘'t Zijn rare dagen', zucht Jan de Rijck. De 52-jarige medisch afgevaardigde is de voorzitter van de Belgische Saab-fanclub en leidt, samen met onder meer ondervoorzitter Peter De Ketelaere en secretaris Guy Hendrickx, de werking van de vereniging in goede banen.

‘Er is tussen de leden van de club waarschijnlijk nog nooit zo veel gebeld en gemaild als de laatste weken. Iedereen zoekt nieuws en wil weten waar we staan, die hele verkoop duurt nu al zo lang. Eén troost hebben we: mocht Saab verdwijnen, dan gaat de club sowieso door, maar ik verzeker u dat heel wat leden dan een rouwband zullen dragen. Niemand wil het merk zien verdwijnen.'

De liefde voor de wagens van de Svenska Aeroplan AktionBolaget begon bij De Rijck al heel lang geleden. ‘In 1980 reed mijn vader met een Ford en die auto was toen aan vervanging toe. Hij wou eens een ander merk proberen en kwam thuis met een Saab 99. Voor mij was het liefde op het eerste gezicht. Die auto was zijn tijd zo ver vooruit. De veiligheidsgordels, de achteruitkijkspiegel aan de passagierskant, stalen balken in de deuren... allemaal nieuwigheden die door Saab zijn geïntroduceerd. Saabs zijn ook zo goed als onverwoestbaar, die 99 heb ik nog altijd. Ik heb ook een 96 uit 1970, daar zit geen spat roest op.'

‘Als je met een oude 900 rijdt, heb je het gevoel dat jij met de wagen rijdt en niet omgekeerd', zegt Guy Hendrickx. ‘Je voelt, om het zo te zeggen, een wagen tussen je billen. Als jonge gast maakte dat enorm veel indruk op mij. Maar het zijn ook de typische Saab-spielereien die het hem deden. De leren riempjes als deurhendels, de bolle voorruit, de verwarmde zetels die al in de jaren zeventig standaard waren, de Night Panel-functie waarmee je alle overbodige meters in het dashboard uitschakelt, dat is nog iets dat ze eerst op hun vliegtuigen hebben geïntroduceerd... Het zou toch verdomd jammer zijn mocht dat allemaal verdwijnen.'

Autoliefhebbers zijn over het algemeen vrij gepassioneerd als ze over ‘hun' merk praten, maar bij Saab-isten lijkt dat fanatisme nog altijd iets hoger op te lopen dan bij iemand die met, pakweg, een Toyota of een Hyundai rijdt. Zeker als het over de oudere modellen uit het pre-General Motors-tijdperk gaat.

‘Man, man, zo'n 900 Classic, dat is... een icoon', zegt De Rijck. ‘Geen mens ziet dat dat model al twintig jaar oud is. Een Mercedes is na vijf jaar al verouderd. Een 900, een 2PK, een Traction Avant, een Kever... die modellen kloppen gewoon. Vergelijk dat eens met de meeste moderne auto's, ik vermoed dat die in de geschiedenis weinig sporen gaan nalaten. Trouwens: vraag ook eens aan om het even welke vrouw welke cabriolet ze de mooiste vindt. Heel veel kans dat dat de Saab Cabrio zal zijn, ook al kent ze geen bal van auto's. En het zijn niet alleen de uiterlijke kenmerken die Saab zo anders maakt. Ook onder de motorkap is er pionierswerk verricht. Neem nu de turbo-technologie, die is door Saab bijna eigenhandig ontwikkeld. Oké, uit noodzaak omdat ze geen geld hadden om een motor met een grotere cilinderinhoud te ontwikkelen. Maar toch, twintig jaar geleden persten ze 175pk uit een tweelitermotor. Die deed 220 per uur op zijn sloffen. Dat was ongezien.'

Net zoals bij De Rijck is ook bij Peter De Ketelaere de passie voor Saab door zijn vader doorgegeven. ‘De eerste auto van mijn vader was een Saab en hij heeft er in totaal een stuk of tien gehad', zegt de 45-jarige verkoper in een doe-het-zelfzaak. ‘Die allereerste hebben we nog altijd. Zelf heb ik er nu vier staan, waarvan één die als oldtimer is ingeschreven. Ik moet wel zeggen: sinds GM Saab overnam is de eigenheid wel voor een groot stuk weg. Anderzijds: hadden zij Saab toen niet overgenomen, zou het merk waarschijnlijk al lang geleden verdwenen zijn. Maar hoe ze nu met Saab omgaan, is heel spijtig, ook al zijn wij als liefhebbers niet echt afhankelijk van wat er nu gebeurt. Voor onderdelen en wisselstukken maakt dat eigenlijk niet veel uit. Met de andere clubs kunnen we stukken uitwisselen, ook dingen die in het officiële dealernet of bij Saab België al lang niet meer te vinden zijn.'

Maar als Saabs dan zulke fantastische auto's zijn, waarom heeft het merk dan nooit commerciële potten gebroken? De Rijck moet er niet lang over nadenken. ‘Kijk, een Saab koop je niet omdat de contactsleutel tussen de zetels zit. Dat is leuk, maar daar doe je het niet voor. Een Saab koop je omdat het een veilige, robuuste auto is die nog karakter heeft, een eigenschap die de meeste andere merken al lang kwijt zijn. Alleen is dat blijkbaar niet iets waar de meeste Belgen naar op zoek zijn. Een Saab is té eigenzinnig, dat trekt een bepaald soort mensen aan, maar die groep is ook weer niet zo groot. Onze club telt 200 leden, in Nederland is de Saab-club vijf keer zo groot. Een Nederlander zegt: Saab, dat is een toffe auto, die ga ik kopen. Een Belg zegt: Saab, dat is een toffe auto, maar ik koop toch een Audi, want mijn buurman heeft er ook zo een. Saab-garagisten hebben geen gemakkelijk leven. Het is een moeilijk merk, elke klant die bij hen over de vloer komt, is al bij vijf andere merken langs geweest. En over vier jaar, als ze een andere auto willen, zullen ze waarschijnlijk meer geld terugkrijgen voor een Audi dan voor een Saab. Saab is eigenlijk een irrationeel merk.'

De Zweedse constructeur heeft dan ook de reputatie dat het een heel eigen publiek aantrekt. Meestal individualisten uit creatieve beroepssectoren. ‘Ja, die reputatie is er, maar ik weet niet of die wel klopt', zegt De Rijck. ‘Bij ons in de club zitten heel veel verschillende mensen en de architecten en reclamejongens zijn eigenlijk een minderheid. Er zitten mensen tussen die nauwelijks weten wat een krukas is, maar ook mensen die een motor compleet uit elkaar kunnen halen en weer terug in elkaar kunnen zetten. Sommige leden kopen elk nieuw model dat uitkomt, anderen zweren bij de “oude” Saabs. Wat ik wel duidelijk voel is een liefde voor het merk en voor de club. Ik zal een voorbeeld geven: wij hebben een eigen clubmagazine en daar kruipt waanzinnig veel tijd in. Ik zie aan de mails die over en weer gaan dat mensen daar vaak tot een stuk in de nacht aan zitten te werken. Dat is mooi om te zien.'

‘Saab roept extreme emoties op, ofwel ben je heel erg pro- ofwel compleet anti-Saab', zegt Hendrickx. ‘Er is niet vaak een middenweg. Maar: als mensen één keer een Saab kopen, willen ze meestal nooit meer iets anders.'

Dat geldt inderdaad voor bijvoorbeeld Simon Mertens. Sinds 1988 rijdt de Herseltse tandarts enkel en alleen met Saabs. Op dit ogenblik heeft hij een Turbo X, een gelimiteerde versie op 2.000 exemplaren die voorzien is van vierwielaandrijving en een 2,8 liter V6 turbomotor die 280pk op het asfalt neerzet. Mevrouw Mertens rijdt met een Saab cabrio, de dochter des huizes met een 9-3. ‘Zeven Saabs hebben we ondertussen gehad', zegt hij. ‘Het design van de wagens, het veiligheidsgevoel en de betrouwbaarheid zijn onovertroffen. Wij waren ook altijd heel tevreden over onze garage en dus zijn we altijd bij Saab gebleven. Ik hoop natuurlijk ook dat het merk niet verloren gaat. Het zou mooi zijn mocht het Zweeds blijven en mocht de Zweedse staat het bedrijf onder zijn vleugels nemen. Maar dat is ijdele hoop.'

‘We zien al dat verschillende nieuwe leden zich de jongste tijd bij de club hebben aangesloten, net omdat het niet goed gaat met Saab', aldus De Rijck. ‘Voor ons is de situatie ook helemaal anders dan voor de dealers die van Saab moeten leven. Wij doen dit voor ons plezier, als hobby, voor die mensen is dat hun broodwinning. Of Saab nu stopt of niet, voor de club maakt dat niet veel uit.'

‘De kans dat het ophoudt heeft altijd al boven Saab gehangen', vult Hendrickx aan. ‘Heel veel liefhebbers leefden met het idee dat het ooit zou stoppen. Het is altijd een klein merk geweest, met zeer beperkte financiële slagkracht. Dat het nu plots kan eindigen, heeft ons toch verrast. Saab heeft de laatste jaren zware inspanningen gedaan. De nieuwe 9-5 is klaar, de 9-4X zou eraan komen. Het zag er eigenlijk niet zo slecht uit.'

«Oudere modellen blijven koesteren» (De Morgen 22 december 2009)

Guy Hendrickx is secretaris van de Belgische Saab-vereniging en sinds 1993 een verwoed Saab-rijder. «In de club heerst er een soort gelatenheid. We wisten wel dat de kans bestond dat GM het einde van Saab zou aankondigen, maar het is natuurlijk jammer. Nu zit er niet anders op dan onze oude modellen te blijven koesteren, als patrimonium.»

De Belgische Saabclub telt 185 leden en organiseert op geregelde tijdestippen rondritten, deelnames aan beurzen, herstweekends, babbelavonden en andere clubactiviteiten. Het einde van de productie betekent voor de vereniging helemaal niet het einde van het automerk. «Wij willen nu het merk Saab in stand houden», vertelt Hendrickx. «In 2012 komt er een internationale Saab-clubmeeting in België, die gaat gewoon door. Ook de club blijft gewoon bestaan. Wij hopen dat nu nog meer mensen zich bij ons zullen aansluiten.»

Over de rol van GM bij de ontmanteling van het Zweedse merk wil Hendrickx zich niet uitspreken: «Het is niet aan ons om daar een oordeel over te vormen. Als GM er in 1990 niet was geweest, was het toen al over en uit.» Toen kocht GM de helft van Saab, iets wat volgens Hendrickx voor de nodige ophef zorgde: «Heel wat Saab-liefhebbers vonden dat met de komst van GM de eigenheid van het merk verdween. De nieuwe modellen hadden bijvoorbeeld al heel wat GM-onderdelen», zegt hij. Voor heel wat leden verloor Saab door die overname zijn eigenzinnig karakter. Toch ging het met de recente nieuwe modellen terug de goede kant op». De overname van GM was volgens Hendrickx sowieso een tijdelijke oplossing: «We moeten ons daar geen illusies in maken, die overname was een economische noodzaak. Wij moeten GM daar eigenlijk dankbaar voor zijn. Maar het is natuurlijk spijtig dat een permanente redding blijkbaar niet meer mogelijk is.»

Over de wisselstukken en herstellingen maakt Hendrickx zich weinig zorgen: «GM heeft beloofd in de nodige onderdelen te voorzien en daar zijn wij blij om.» Zelfs voor oudere modellen is er volgens hem geen probleem: «Er zijn hoe dan ook een trouwe schare Saab-fans. Over de beschikbaarheid van onderdelen hebben wij nog nooit te klagen gehad.»

Verzamelaar Hans Wagemans: 'Een trieste dag' (Het Nieuwsblad 19 december 2009)

'Wij clubleden hebben altijd gehoopt dat er een overnemer zou worden gevonden', zegt Hans Wagemans (66) uit Beveren-Waas. 'Het heeft niet mogen zijn.' Wagemans is penningmeester van de Belgische Saab Club, die ruim tweehonderd leden telt. 'Dit is een trieste dag.'

Wagemans vreest dat Saab hetzelfde lot zal ondergaan als het Britse Rover, dat aan een Chinese constructeur werd verkocht. 'Maar Saab heeft toch meer te bieden. Het merk is nog altijd een pionier in het introduceren van nieuwe technologie. Vooral de vroegere modellen waren buitenbeentjes. Veel mensen vonden ze mooi. Helaas kochten ze ze niet.'

De autofan groeide op met Saabs. 'Vader had een garage en verkocht Mercedes en Saab.'

In zijn garage staan zes Saabs, waarvan een paar beroemde exemplaren zoals een Saab 96 uit 1973, een 99 en een sierlijke 900 Cabrio classic. 'Mijn vrouw, zoon en dochter, allemaal rijden ze met Saab. We blijven het merk trouw zolang we onderdelen vinden.'